Wist je dat een wortel oorspronkelijk helemaal niet oranje was? Echt waar! Ontdek de geschiedenis en etymologie achter het woord wortel.
Wortel is van oudsher een benaming voor het eetbare deel van een gewas dat boeren teelden. Het kwam in de 13e eeuw al voor in onze taal, toen als wortele. “Alle guode wortele sin nu tidich”, schreven we in 1253. Dit betekent: alle goede wortelen zijn nu geschikt.
Het woord is echter veel ouder en komt van de Oergermaanse samenstelling wurtwalu, wat staat voor wortel van een gewas of letterlijk: plantenstok. Dat het synoniem is gaan staan voor de groente, is niet gek: wortels groeien onder de grond!
Zijn oorsprong verklaart bijvoorbeeld ook waarom we de essentie of grond van een getal, de wortel (of vierkantswortel) noemen.
In andere talen, zoals het Engels en Frans, komt carrot of carrotte van het Griekse karōton. Kar- in de naam verwijst naar hoorn of hoofd; waarschijnlijk dankt de naam van de wortel zich in die taal van de gehoornde vorm.
Psst: als je wilt weten hoe de wortel in andere talen genoemd wordt, check dan zeker deze kaart.
Leuk feitje: De moderne wortel staat ook bekend als een peen. Peen betekent zelfs letterlijk: “eetbare oranje wortel”. Het is een verbastering van peden en werd omstreeks de 15e eeuw al gebruikt in onze taal. Grappig genoeg betekent peden eigenlijk penen. Peen is dus stiekem meervoud!
Waarom was de wortel oranje?
Wortels waren oorspronkelijk wit van kleur en ze komen uit Afghanistan. Knappe koppen daar vonden rond het jaar 900 al uit dat je ze geel of paars kon kweken door gebruik te maken van een mutatie in het DNA van de wortelen. Deze gele en paarse wortelen zijn door de V.O.C omstreeks de 16e eeuw hier naar Nederland gebracht.
Toen was het de beurt aan met name Hollandse boeren om hun knappe kop te gebruiken voor een kek kleurtje. Het resultaat? Een oranje wortel, of peen zoals de groente ook graag genoemd werd. Dit type wortel werd zo populair, dat we vandaag de dag niet anders meer weten.
Een mogelijke reden voor deze oranje kleur is omdat het een eerbetoon was aan ons koninklijk huis en aan Willem van Oranje-Nassau. In het buitenland werd de wortel zelfs een beetje symbool voor Nederland, en werd ‘ie de Dutch Carrot genoemd.
De ware reden de tint is echter niet helemaal bekend. Er gaat ook een theorie dat de kleur oranje (maar geel ook) aangenamer was om mee te koken in de keuken.
Onderzoek van De Volkskrant speculeert dat de kleur oranje bleef doordat deze wortelen “de voedselmode werden van de 16e eeuw”. Gezien de populariteit van de eveneens sinaasappel rond die tijd, is dat geen gekke gedachte. Oranje was gewoon hip!
Waarom associëren we wortels met beter zicht?
Waarschijnlijk is dit iets wat al in de Oudheid voorkwam. Etymonline meldt dat dit voornamelijk komt door de Tweede Wereldoorlog, toen men het eten van wortels meer wilden aanmoedigen. Dit was een van de weinige groentes waar geen te kort van was.
De Britse overheid zei daarom dat een aantal lekkere penen ervoor zorgde dat piloten er beter van konden zien in het donker. Dit leugentje om bestwil verspreidde zich vervolgens als een lopend vuurtje en blijft tot op de dag van vandaag hangen.
Wist je dat… we ons woord voor chocola danken aan de Azteken?