Waar soep, soep heet? Wat als ik je vertel dat dit alles te maken heeft met die boterham die we ’s ochtends opknabbelen? Echt waar! Ga er lekker warmpjes bij zitten en ontdek de etymologie van soep.
Soep komt al sinds de Oudheid voor. Het woord zoals wij het kennen, komt van het Oergermaanse suppa-: stukken brood die in een vloeistof geweekt zijn. Het vindt zijn bron in het Proto-Indo-Europese woord *sub, wat komt van het werkwoord seue: vloeistof opnemen. De traditie dat we brood in de soep dippen, bestaat dus al meer dan tweeduizend jaar.
De associatie met brood hield tot ver in de Middeleeuwen stand: via eerst het Latijn (suppa), kwam het in de 12e eeuw in het Frans terecht, toen als soppe. Toen stond het voor: ‘met bouillon of ander warm vocht besprenkelde snee brood’. In Frankrijk verwees de super of soper zelfs naar het laatste maal van de dag, waarbij men traditioneel de avond afsloot door brood in bouillon of wijn te dippen.
Langzamerhand zag je de definitie verschuiven naar de bouillon, het gerecht zelf. In de 14e eeuw stond het Franse soupe al voor ‘met brood of ander vast voedsel verdikte bouillon’. En toen het rond 1706 voort het eerst in onze taal terecht kwam als soupe, stond het voor vloeibare kost.
Leuk feitje: supper of super, wat in het Engels en Frans vroeger verwees naar de laatste maaltijd van de dag, komt dus ook van soep. Dit is ook bijvoorbeeld de reden dat het schilderij van Leonardo Da Vinci ‘Het laatste avondmaal’, The Last Supper heet in het Engels.
Waarom ging soep voor de bouillon zelf staan?
Dit lijkt onder meer te komen doordat suppa al die tijd al met de bouillon zelf geassocieerd. Het gerecht zelf werd belangrijker dan de brood die je erbij serveerde.
Ten tweede komt dit doordat soep nauw verwant is aan sop. Sop kennen we nu vooral als water vermengt met zeep (zeepsop), maar ook dit woord komt van dat eerder genoemde Oergermaanse suppa. Dit blijkt bijvoorbeeld ook uit het oudhoogduitse en oudengelse Sopfa of Sopp, wat staat voor geweekt brood.
Sop komt komt in ieder geval al sinds 1240 voor in onze taal. Toen stond dit voor vloeibare spijs, saus of kookvocht. Het verwees voornamelijk naar de bouillon die bij het bakken van vlees verscheen. “vleesch stucken vele grote… Dien hi scoude in den sope’(zeer grote stukken vlees, die hij kookte in het kookvocht), maar minder naar vloeistoffen waarin men brood brokkelde of weekte. De traditie van het brood in vloeistof dippen, was bij ons minder bekend.
Toen soep begin 18e eeuw in onze taal kwam, zagen wij dit dus direct als een vloeibaar gerecht!
Psst: en dat is ook niet zo gek, want wij Nederlanders deden hele andere zaken met onze boterham!