Hoofdafbeelding bij fantastie: betekenis en etymologie

Fantasie: betekenis en etymologie

De betekenis van fantasie is: het vermogen om dingen te verzinnen, je verbeeldingskracht. Iemand met een levendige fantasie kan zich gemakkelijk in situaties inleven of nieuwe verhalen bedenken.

Deze betekenis heeft het al sinds de middeleeuwen. Toen fantasie omstreeks 1270 onze taal binnendrong, betekende het droombeeld of hersenschim. Hersenschim staat in dit geval voor: iets wat alleen maar in de verbeelding bestaat.

De titel van Disney-film Fantasia heeft een dubbele betekenis: het staat voor je fantasie, maar ook voor het type muziek. (Bron afbeelding: IMDB)

Fantasie werd niet altijd als iets positiefs gezien. Tegen het einde van de Middeleeuwen, zagen we fantasie ook wel als dwaasheid. Iets dat niet waar is. Een onwaarheid. Die negatieve definities hadden echter gelukkig nooit de overhand. Sinds 1650 stond fantasie officieel voor verbeelding.

Leuk feitje: Sinds de 17e eeuw staat een Fantasie (toen geschreven als phantasie) ook synoniem voor een ‘instrumentaal stuk met vrije vorm en/of improviserend karakter’. Dit blijkt bijvoorbeeld uit de volgende zin in 1866: ‘een phantasie van Beethoven voor piano en orchest en koor’.

De etymologie achter fantasie

Fantasie is afgeleid van Griekse woord phantasiā, wat voor voorstelling, idee of indruk staat.

Phantasiā komt op zijn beurt van het werkwoord phantázein (zichtbaar maken, tonen). De stam hiervan is phantós: zichtbaar. En dit is volgens het Etymologisch Woordenboek op zijn beurt een afleiding van phanein (doen verschijnen). In essentie maak je met je fantasie het onzichtbare dus zichtbaar.

We vingen het woord overigens niet direct op van de Oude Grieken. Eerst maakten de Romeinen er rond het jaar 0 phantasia (gedachte, idee) van. Dit woord namen de Fransen circa 1200 over als fantasie en via deze taal is het vervolgens als leenwoord in het Nederlands gekomen.

Leuk feitje: Dat Oudgriekse werkwoord phanein (doen verschijnen) is van invloed geweest op veel woorden die wij tegenwoordig gebruiken. Ook fenomeen, fantoom, fase en zelfs fancy vloeiden eruit voort!

Meer etymologievoer: de magische betekenis achter sprookje
Wist je dat… toveren komt van oude Germaanse runen?